Theo Nguyên, đây là một giai đoạn vô cùng khó khăn cho chúng ta trong việc chọn lớp tài sản nào để đầu tư. Khi mà cổ phiếu và bất động sản đi cùng nhau trong chu kỳ giảm; kèm theo đó trái phiếu quy mô vẫn rất nhỏ và chỉ vừa trải qua khủng hoảng trái phiếu năm 2022-2023 và chưa thể nào có thể quay lại và phát triển như thời hoàng kim. Chỉ còn mỗi tiết kiệm là tăng lãi suất, đồng nghĩa là sự tăng trưởng thực trong tài sản chúng ta chỉ có thể dao động 3-4% trong bối cảnh lạm phát ~4-5% như hiện tại.

Tuy nhiên, không chỉ riêng Việt Nam mình, Kinh tế toàn cầu đang ở giai đoạn có mức bất định cao nhất trong 40 năm, được minh chứng qua 2 chỉ số dưới đây. Chúng ta cùng xem để hiểu rằng sự bất định này liệu có kết thúc hay không và liệu còn một vùng an toàn tuyệt đối cho Nhà đầu tư?

1. Trade Policy Uncertainty Index: chỉ số bất định về chính sách thương mại

Từ 1985 đến 2016, chỉ số gần như đi ngang quanh mức ~100, kể cả qua khủng hoảng châu Á 1997 và khủng hoảng tài chính 2008. Thương chiến Mỹ–Trung giai đoạn 2019–2020 đẩy chỉ số lên ~1.450, gấp khoảng 14 lần mức nền. Khi đó ai cũng nghĩ đây là đỉnh, một cú sốc tạm thời khó có thể lặp lại. Tuy nhiên, đến năm 2025, chỉ số vượt 3.300.

Đến đầu tháng 10/2026, chỉ số đã hạ nhiệt về ~1.100, nhưng vẫn nằm trong vùng bất định rất cao, gần bằng đỉnh của thương chiến 2019.

2. World Uncertainty Index (WUI)

Có thể cho rằng chỉ số trên chỉ phản ánh câu chuyện thuế quan của Mỹ, một đòn giáng mạnh vào thương mại toàn cầu với Mỹ. Nhưng WUI cho thấy bức tranh rộng hơn. Chỉ số này đo mức độ bất định qua báo cáo kinh tế của 143 quốc gia, tính bình quân theo GDP:

• Giai đoạn 2008–2024, WUI dao động quanh ~20.000. Các đỉnh lớn như Brexit, thương chiến hay COVID-19 đều nằm trong khoảng 45.000–57.000.
• Năm 2025, WUI tăng vọt lên ~122.000, cao gấp đôi mọi đỉnh trước đó.
• Tháng 8/2026, chỉ số vẫn ở ~72.000, tức gấp hơn 3 lần mức trung bình lịch sử.

Dù hai chỉ số dùng phương pháp khác nhau và đo phạm vi khác nhau, nhưng kể cùng một câu chuyện cho chúng ta biết thế giới đang ở một mặt bằng bất định mới, không chỉ trải qua một cú sốc nhất thời. Và sự bất định này có lẽ tất cả ai trong chúng ta cũng không thể biết chính xác thời điểm nó sẽ tan đi.

Với một nền kinh tế mở như Việt Nam, nơi kim ngạch xuất nhập khẩu lớn hơn GDP, tác động này còn rõ hơn. Chúng ta vừa có thể hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, vừa dễ bị tổn thương trước các thay đổi thuế quan đột ngột.

3. Vậy còn vùng an toàn tuyệt đối không?

Câu trả lời thẳng thắn, theo Nguyên, là không. Và có lẽ không ai trong chúng ta biết giai đoạn bất định này sẽ kéo dài đến bao giờ.

Dữ liệu những năm gần đây cho thấy ngay cả các “nơi trú ẩn” truyền thống cũng không còn chắc chắn:

• USD: thường tăng khi thế giới bất ổn, nhưng nửa đầu 2025 chỉ số USD lại giảm hơn 10%, mức giảm nửa đầu năm mạnh nhất kể từ 1973.
• Trái phiếu: năm 2022, cổ phiếu và trái phiếu Mỹ cùng giảm mạnh. Danh mục “cổ phiếu + trái phiếu” kinh điển không còn tự động phòng thủ, vì hai lớp tài sản này có thể giảm cùng lúc.
• Vàng: liên tục lập đỉnh mới nhờ các ngân hàng trung ương mua ròng hơn 1.000 tấn/năm giai đoạn 2022–2024, nhưng biên độ dao động cũng rất lớn.

Chúng ta phải học cách đầu tư trong một trạng thái bình thường mới. Khi không còn tài sản nào an toàn tuyệt đối, thứ bảo vệ NĐT là cách quản trị rủi ro: phân bổ thay vì đặt cược, giữ thanh khoản để chủ động, và kỷ luật thay vì cố dự báo. Đứng ngoài hoàn toàn cũng là một quyết định có rủi ro riêng.

Khi rất khó dự báo chính xác ngày mai, việc trong tầm tay là chuẩn bị cho nhiều kịch bản:

• Stress-test kế hoạch kinh doanh với các giả định thuế quan, tỷ giá và nhu cầu khác nhau, thay vì chỉ dùng một kịch bản cơ sở.
• Đa dạng hoá thị trường, nhà cung cấp và tài sản.
• Giữ dư địa thanh khoản. Khi bất định cao, quyền được lựa chọn có giá trị hơn bao giờ hết.
• Theo dõi các chỉ số dẫn dắt như TPU và WUI để nhận diện sớm khi “thời tiết” thay đổi.

Chúc quý anh/chị có những kịch bản cho bản thân để khi giông bão đến chúng ta không bị bất ngờ vì tấm khiêng của mình đủ vững. Trong 1 năm khó khăn thì mục tiêu nên là bảo toàn tài sản hơn là gia tăng.